In bijna alle organisaties ontstaat de behoefte om een aantal kernwaarden te benoemen. Het idee is dat de kernwaarden een houvast bieden en richting kunnen geven aan keuzes en gedrag. Deze houvast is nodig omdat je niet alles kunt vangen in regels en procedures.
Ondanks dat kernwaarden als doel hebben om houvast te bieden, werken ze in de praktijk vaak averechts. Dat heeft een aantal oorzaken:
Er is onduidelijkheid over wat precies wordt bedoeld met een bepaalde kernwaarde. Sommigen mensen vinden dat vervelend (“wat moeten we nou”) en anderen vinden het juist prettig (“onduidelijkheid geeft mij kansen om zelf te interpreteren”).
Kernwaarden worden vaak als een wondermiddel ingezet in allerlei managementuitingen en zijn daarmee eigenlijk een dooddoener. Bijvoorbeeld: “wij zijn BETROUWBAAR en daarom beginnen wij iedere dag met een dagstart”.
Practice what you preach. Als je met elkaar kernwaarden bepaalt, moeten die iets zijn wat echt diep van binnen wordt gevoeld (kern). Het bindt mensen aan een organisatie; zowel de medewerkers als de klanten. Maar als een management- of bestuurslaag ander gedrag laat zien, kan dit voor verwarring en zelfs boosheid zorgen in de organsatie.
Als voorbeeld neem ik de kernwaarde VERBINDING. Deze is niet willekeurig gekozen. Als ik kijk naar de praatplaten die ik heb gemaakt, is verbinding, met stip de meest genoemde kernwaarde.
Maar… vraag 10 mensen naar wat verbinding betekent en wat voor gedrag daarbij hoort en je krijgt 10 verschillende antwoorden. Dat heb ik zelfs uitgeprobeerd en de resultaten zie je hieronder:
Dit is uiteraard waardevolle input voor een goed gesprek. Je kunt echt met elkaar gaan verdiepen en onderzoeken wat deze kernwaarde voor iedereen betekent. Want om succesvol te veranderen hoef je het niet met elkaar eens te zijn, maar je moet wel de verschillen erkennen en er ruimte voor geven.
Het creëren van een gezamenlijke beeldtaal helpt hier enorm bij. Een gezamenlijk beeldtaal is een van de instrumenten uit de VCM Toolkit.
De tool is bedoeld om samen lading te geven aan containerbegrippen zodat er een gedeeld begrip ontstaat. Samen onderzoek je de overeenkomsten, verschillen, spanningen, etc. Dit is het fundament waarop je echte verandering kunt genereren.
De resultaten van visueel werken en met name het creëren van een gezamenlijke beeldtaal zijn:
Door teams zelf te laten tekenen wat een kernwaarde als ‘verbinding’ of ‘vertrouwen’ concreet betekent in hun gedrag en samenwerking. Zodra je het tekent, worden verschillen in interpretatie direct zichtbaar én bespreekbaar.